Doen in Friesland: duik de geschiedenis in bij openluchtmuseum It Damshûs

by | Oct 24, 2020 | Europa, Nederland | 14 comments

Afgelopen zomer gingen wij op ontdekking in Zuidoost Friesland, een voor ons onbekende regio die ons compleet verrast heeft. Een van de grootste verrassingen was het bezoek aan openluchtmuseum It Damshûs in Nij Beets. Hier leer je over de geschiedenis van Friesland, de tijd van de Turfarbeiders en het leven van toen. De geschiedenis is indrukwekkend en het museum enorm interessant. Een bezoek brengen aan It Damshûs is dan ook zeker iets wat je moet doen in Friesland! In dit artikel vertel ik je alles over deze interessante plek. 

Openluchtmuseum It Damshûs 

Openluchtmuseum It Damshûs is te vinden in Nij Beets en vertelt je de geschiedenis van de Turfarbeiders die werkte in het veen. Je leert veel over de geschiedenis en het leven van de arbeiders. Maar je leert ook over het ontstaan van de natuurgebiedenen het ontstaan daarvan.

Nij Beets was een van de armste dorpen van heel Nederland en het armste dorp van Friesland. Een bijzonder contrast, aangezien Beetsterzwaag, een dorp een paar kilometer verderop, heel rijk was. Rijk en arm lag dicht bij elkaar. In Nij Beets leefden de arbeiders, in Beetsterzwaag de adel. 

Nij Beets is ontstaan in 1863 en is gesticht door de Veenarbeiders. Ze kwamen vanuit Giethoorn. Het leven in Nij Beets was echt niet makkelijk en dat zie je goed terug in het museum. Wij kregen een rondleiding van twee vrijwilligers en hoorden op die manier alle verhalen bij de gebouwen en dingen die je kunt zien. Ben je er niet voor een rondleiding? Dan kun je bij de ingang voor €2,50 een boekje kopen met alle informatie. Wel zo handig en leuk! 

Start met de film 

Tijdens ons bezoek hadden we helaas geen mazzel met het weer. Het kwam in het begin met bakken uit de lucht. Daarom besloten we tijdens ons bezoek aan openluchtmuseum It Damshûs eerst de film te gaan kijken. In een van de gebouwen vind je namelijk het Filmhûs waar een film draait over het leven van de turfarbeiders in Nij Beets. De film is gemaakt door 2 filmmakers en heel veel vrijwilligers en mensen uit de buurt. De film vertelt een indrukwekkend en treffend verhaal en speelt zich af in het museum. 

Het leuke is dat je door de film gelijk heel veel leert over de achtergrond en de geschiedenis waar het in dit museum om gaat. Hierdoor ging de geschiedenis echt leven. Leuk is ook dat je later tijdens het wandelen in het museum steeds denkt: ‘oja, dat zag ik in de film ook!’ 

Je kunt natuurlijk ook de film later kijken, maar voor ons was het fijn om ermee te beginnen, gewoon om alvast een goed beeld te krijgen van de geschiedenis van het leven in het veen. Ik wist er namelijk nog maar heel weinig vanaf en had hierdoor nog niet echt een beeld of een idee wat we verder konden verwachten. . 

De huizen van de arbeiders & het leven toen 

Na de film is het gelukkig droog en bezoeken wij verschillende huizen van de arbeiders. De huizen zijn gemaakt van hout en enorm klein. Ze woonden hier vaak met grote gezinnen in een heel klein huisje, soms wel met meer dan 8 personen. De mensen sliepen halfzittend, zodat de baby’s aan het voenteind konden slapen. Kinderen sliepen op kleine zoldertjes, of onder de bedstede.

Een van de huizen is gemaakt op een boot. Als de boten niet meer gebruikt werden in het veen werd er een huis op gebouwd om in te wonen. Bijzonder om te zien! 

De mannen van de gezinnen werkten vaak in het veen en waren dan ook maar weinig te vinden in de woningen. Ze verbleven dan vaak dichterbij hun werk in de trekkerskeet. Ze sliepen in stro en ook daar waren de omstandigheden niet goed. Zo’n trekkerskeet is ook te zien in het museum. De mannen kwamen hier vaak op zondagavond aan en verbleven hier tot vrijdagavond of zaterdagochtend. Er was veel ongedierte, dus om daar geen last van te hebben hadden ze een in azijn gedoopte theedoek om hun nek.

Kinderen konden wel naar school, maar niet als ze moesten helpen met het werk. Ook kinderen hadden het in deze tijd zeker niet makkelijk. Vrouwen moesten ook regelmatig helpen met het zware werk.

Naast de houten huisjes vind je bij het dorp ook nog een stenen huisje, dit is het Damshûske, waar openluchmuseum it Damshûs ook naar is vernoemd. 

Openluchtmuseum It Damshûs Friesland Nij Beets
Openluchtmuseum It Damshûs Friesland Nij Beets
Openluchtmuseum It Damshûs Friesland Nij Beets

Snertpreken in de kerk 

In het dorp was ook een kerk te vinden: Het Houten Himmeltsje. Een houten gebouw dat in het museum al snel de aandacht trekt. Deze kerk is gesticht in 1891 door Guillaume van der Brugghen. In eerste instantie kwamen er vooral rijke mensen naar de kerk; de adel uit Beetsterzwaag. Om meer mensen te lokken besloot van der Brugghen Snert uit te delen na elke dienst. Omdat de turfarbeiders weinig geld hadden, kwamen nu ook zij naar de kerk. De preken in de kerk werden hierdoor ook wel snertpreken genoemd.

Openluchtmuseum It Damshûs Friesland Nij Beets

Stakingen en het opkomende socialisme

Voor de kerk staat een soort mast met een mand eraan. Hieraan kon je zien of het werktijd was of niet. Was de mast in de lucht? Dan is het werktijd. Hing hij horizontaal? Dan was er pauze. Hing de mast naar beneden? Dan hadden ze vrij, of was er een staking. 

Stakingen kwamen zo nu en dan voor omdat de arbeiders het slecht hadden. Ze verdienden vaak net genoeg om precies rond te komen en de omstandigheden waren heel slecht. Staken had wel twee kanten: de mensen kregen geen geld en dat hadden ze juist zo hard nodig! 

De kerk benadrukte ondertussen dat er nou eenmaal een verschil was tussen arm en rijk en dat we daarmee moesten leren leven. De kerk verzette zich dan ook tegen de stakingen en tegen het opkomende socialisme.

Het socialisme kreeg wel steeds meer aanhang en speelde een belangrijke rol voor de turfarbeiders in die tijd. In het museum is dan ook een expositie te vinden over Domela Nieuwenhuis. Hij was een socialistische politicus die zich inzette voor de arbeiders. Hij zei dat als ze voor zichzelf opkwamen, ze meer kansen hadden voor een beter leven. 

De winkel, het huis en het café van de veenbazen

We lopen door richting een groot stenen gebouw in het museum. In dit gebouw vind je het huis van de veenbazen, de winkel en ook het café.

De arbeiders moesten verplicht boodschappen doen in de winkel van de veenbaas. De veenbaas bepaalde de prijs en die prijs lag vaak veel te hoog. Als de arbeiders ergens anders boodschappen gingen doen liepen ze het risico om ontslagen te worden en zaten ze de rest van het seizoen zonder baan. 

Naast de winkel vond je het café en hoewel de arbeiders heel weinig loon kregen, was het café een druk bezochte plek. Alcoholisme was namelijk in die tijd een serieus probleem. Veel mensen gingen in het weekend, of zodra het loon binnen was, naar het café om veel bier te drinken; gewoon om alle ellende even te vergeten, maar ook om zichzelf warm te houden in de koude wintermaanden. 

Er ontstond uiteindelijk een matigingsbeweging; een beweging tegen het drinken van alcohol. In het café van het museum vind je ook posters met daarop teksten tegen het drinken van alcohol. 

Openluchtmuseum It Damshûs Friesland Nij Beets

Het veranderende landschap

Nadat wij alle gebouwen bekeken hebben lopen we meer naar achteren en steken wij een brug over. Hier vind je onder andere de tsjakermolen, waarmee grondwater werd afgevoerd. Ook zien we hier verschillende boten die gebruikt werden voor het vervoeren van turf over het water. Verder kan je in dit deel ervaren hoe het is om over een veenlandschap te lopen en kan je door middel van een film leren over hoogveen en laagveen. 

Je leert hier hoe het landschap is veranderd door turfwinning en zo weet je gelijk een stuk meer over de natuur die je bij onder andere Nationaal Park de Alde Feanen tegenkomt. Zeker interessant want eigenlijk wist ik hier maar heel weinig van! 

Zelf openluchtmuseum It Damshûs in Friesland bezoeken 

Ben je na het lezen van dit artikel nieuwsgierig geworden en wil je zelf ook It Damshûs bezoeken? Dat kan! Op de website  kun je meer informatie vinden voor je bezoek. Nij Beets is vanuit verschillende plekken gemakkelijk te bereiken. Zelf bezochten wij het museum vanuit Drachten, dat ligt erg dichtbij en is dus ideaal! 

Het museum draait volledig op vrijwilligers, als je een afspraak maakt kun je een rondleiding krijgen (met maximaal 10 personen). Ook zonder rondleiding kun je dit museum bezoeken. Voor €2,50 kun je dan het boekje kopen met alle informatie over het museum. Als je nog vragen hebt kun je altijd je vragen stellen aan een van de vrijwilligers ter plaatse, want die weten enorm veel over de geschiedenis van deze plek! 

Ik vond het echt heel leuk om dit openlucht museum te bezoeken. Van te voren had ik geen idee wat ik kon verwachten van ons bezoek, maar degene die ons een rondleiding gaven wisten zoveel interessante dingen te vertellen dat we heel enthousiast werden. Dit is helemaal niet zo’n hele bekende plek, maar ik vond het enorm interessant en het was voor ons zeker het hoogtepunt van onze 4 dagen in Zuidoost Friesland. De vrijwiligers zijn enorm begaan met het museum en altijd op zoek naar nieuwe toevoegingen. Het is heel mooi om te zien hoe zij zich inzetten voor deze interessante plek! 

Wil je later nog eens lezen over openluchtmuseum It Damshûs in Nij Beets? Bewaar dit artikel dan op Pinterest! 

Zou jij It Damshûs willen bezoeken? 

Wij bezochten dit museum en de regio Zuidoost Friesland op uitnodiging. Ik deel echter altijd mijn eigen persoonlijke mening. 

Linda

Linda

Schrijver

Hallo! Ik ben Linda, 25 jaar en dol op reizen en schrijven. Naast leerkracht basisonderwijs ben ik degene die voornamelijk de blogs schrijft voor travellersoftheworld.nl.

Reis je met me mee?

Volg ons op

Follows

Follow